“Ysgrifennu’r Frwydr Yn Erbyn Anghyfiawnder”: Arddangosfa arbennig i nodi Diwrnod Rhyngwladol Hawliau Dynol

19.12.2018

Cynhaliwyd noson arbennig a oedd yn cynnwys sgyrsiau, barddoniaeth a bwyd rhyngwladol ar gampws y Drindod Dewi Sant yn Llanbedr Pont Steffan y mis hwn i nodi Diwrnod Rhyngwladol Hawliau Dynol ac i ddathlu 70 mlynedd ers creu Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol 1948.

Digwyddiad PEN Cymru 1

Trefnwyd y digwyddiad ar y cyd â PEN Cymru, ac roedd yn gyfle i glywed gan nifer o siaradwyr, gan gynnwys Dr Rebekah Humphries (Darlithydd mewn Athroniaeth yn y Drindod Dewi Sant), yr Athro Menna Elfyn (Athro Ysgrifennu Creadigol, Bardd a Llywydd PEN Cymru), Maaz Bin Bilal (bardd, cyfieithydd a darlithydd o Dehli), Dr Jeni Williams (Uwch Ddarlithydd mewn Llenyddiaeth ac Ysgrifennu Creadigol, bardd, cyfieithydd ac aelod gweithredol o PEN Cymru) a Lars Toth, myfyriwr israddedig ail flwyddyn yn y Brifysgol. Cyflwynodd pob siaradwr gwaith a syniadau a ysbrydolwyd gan destunau sy’n rhan o Gasgliad Arbennig y Brifysgol yn Llyfrgell ac Archif Roderic Bowen.

Roedd y digwyddiad hefyd yn cynnwys lansio arddangosfa arbennig sy'n canolbwyntio ar Ddiwrnod Rhyngwladol Hawliau Dynol ac yn cynnwys eitemau perthnasol o gasgliadau arbennig y Brifysgol. Mae'r eitem hynaf yn dyddio o 1649 ac mae'r themâu yn cynnwys hawliau seneddol, hawliau menywod a'r frwydr gwrth-caethwasiaeth.

Cynhelir Diwrnod Hawliau Dynol bob blwyddyn ar 10 Rhagfyr - y diwrnod y mabwysiadodd Cynulliad Cyffredinol y Cenhedloedd Unedig, ym 1948, yn dilyn sefydlu Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol. Eleni, nododd Diwrnod Hawliau Dynol 70 mlynedd ers cyhoeddi y datganiad hwnnw.  Crëwyd y Datganiad fel canlyniad uniongyrchol i brofiadau'r Ail Ryfel Byd a chynrychiola am y tro cyntaf yr hawliau sy'n ddyledus i bob bod dynol. Mae'n cynnwys 30 erthygl sydd wedi cael eu hehangu ymhellach ers hynny mewn cytundebau rhyngwladol a deddfwriaeth hawliau dynol cenedlaethol a lleol.

Yn dilyn y digwyddiad dywedodd Dr Jeni Williams, curadur yr arddangosfa:

"Roeddwn wrth fy modd bod cynifer o wahanol bobl wedi dod i'r lansiad i ddathlu rhannu lleisiau ledled y byd. Roedd y Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol yn un o'r cyflawniadau pwysicaf ar ôl y rhyfel, a gynlluniwyd i atal unrhyw beth fel y gwersylloedd marwolaeth rhag digwydd eto.

'Roedd y digwyddiad yn ddathliad o gyd-ddealltwriaeth. Roedd sgwrs Rebekah ar foeseg ac ymfudo yn berffaith ar gyfer yr achlysur ac yn unol â nodau PEN Cymru. Penderfynwyd cyflwyno ysgrifen sy'n croesi ffiniau ieithyddol. Darllenodd Menna farddoniaeth merched o Afghanistan a gyfieithwyd o Dari a Pashto, yn ogystal â'i gwaith ei hun yn y Gymraeg a’r Saesneg. Darllenodd Maaz farddoniaeth Saesneg trwy ddefnyddio ffurfiau Urdu a chefais innau gyfle i ddarllen fy nghyfieithiadau fy hun o farddoniaeth Swedeg gyda Lars yn darllen y gwreiddiol. Roedd y bwyd Indiaidd llysieuol blasus yn goron ar y cyfan!"

Digwyddiad PEN Cymru 2

Yn y flwyddyn newydd, bydd yr arddangosfa ar agor yn Llyfrgell Roderic Bowen rhwng dydd Mercher, Ionawr 2 a dydd Gwener, Ionawr 18 2019. Ychwanegodd Ruth Gooding, Llyfrgellydd y Casgliadau Arbennig:

"Roeddem yn falch iawn i gael y cyfle i nodi Diwrnod Rhyngwladol Hawliau Dynol. Mae ein harddangosfa'n cynnwys deunydd o'r 17eg i'r 19eg ganrif, gan ddangos bod llyfrau hanesyddol dal yn berthnasol heddiw. Daeth y rhan fwyaf o'r deunydd hynaf o'n casgliad 9000 darn a oedd wedi’u crynhoi dros nifer o flynyddoedd gan aelodau'r teulu Bowdler. Mae llawer o’r deunydd yn y casgliad dros 300 mlwydd oed erbyn hyn ac mae gwerth ymchwil y casgliad hwn yn enfawr.

Mae croeso i bawb i ymweld â'r arddangosfa ac edrychwn ymlaen at eich croesawu i gampws Llambed."

Yn ystod y digwyddiad gwnaed casgliad ar gyfer gwaith PEN Cymru yng Ngwlad Mecsico a Thwrci mewn perthynas â rhyddid i lefaru a thriniaeth newyddiadurwyr. Daeth Wales PEN Cymru yn ganolfan PEN swyddogol yn 99eg Nghyngres Ryngwladol PEN yn Bishkek, Kyrgyzstan, ym mis Hydref 2014.

Cafwyd araith gan yr Athro Tom Cheesman (Prifysgol Abertawe) a Chyfarwyddwr PEN Cymru. Eglurodd mwy am gefndir gwaith PEN yn rhyngwladol ac yn benodol gydag ysgrifenwyr sydd wedi’u carcharu dros y 100 mlynedd diwethaf. Sefydlwyd y sefydliad rhyngwladol, PEN International, yn Llundain ym 1921. O fewn pedair blynedd roedd 25 o ganolfannau PEN yn Ewrop, ac erbyn 1931 roedd nifer o Ganolfannau yn Ne America yn ogystal â Tsieina.

PEN oedd un o sefydliadau anllywodraethol cyntaf y byd ac ymhlith y cyrff rhyngwladol cyntaf i ymgyrchu dros hawliau dynol. PEN oedd y gymdeithas gyntaf o awduron ledled y byd a'r sefydliad cyntaf i nodi bod rhyddid mynegiant a llenyddiaeth yn allweddol - egwyddor y mae'r sefydliad yn parhau i hyrwyddo heddiw ac a fynegir yn ei Siarter.

Darparwyd Bwyd ar gyfer y digwyddiad gan aelodau o Grŵp Cefnogi Lloches a Ffoaduriaid i Fenywod, Abertawe.

Gwybodaeth Bellach

I gael rhagor o wybodaeth, cysylltwch ag Arwel Lloyd trwy anfon neges e-bost at Arwel.lloyd@uwtsd.ac.uk / 01267 676663